Te Hono ki Rarotonga
Kingi Kiriona - 2009
Nō Te Iti Kahurangi te hōnore, i te marama o Hepetema rua mano mā iwa, i whai wāhi ai rātou ki te tira haere a Kīngi Tūheitia ki Rarotonga. He mea whakarite te haerenga nei e te Kāwanatanga o taua whenua, hei whakakaha i ngā here kōpūtahi i waenga i ngā iwi e rua.
Nā, i a rātou i reira, he nui ngā kōrero i puta mō te hono a Tainui waka ki Rarotonga. Ko te kōrero kei a ngaa iwi o Rarotonga, e pēnei ana. He tangata kē a Tainui i whānau mai i roto o Tahiti, engari, i whāngaihia e ōna tūpuna i Hawaiiki. Ka rangatahi ana a Tainui, ka tupu te hiahia ki roto i a ia ki ōna mātua, me ana teina i mahue atu rā ki Tahiti. Ko te Kārae-a-Kura te ingoa o te waka i tere i a ia i Hawaiiki ki ana teina, arā, ki a Tai-te-ūkui, Tai-te-nio-veri, Tai-te-rā-varu, me Tai-te-rā-iva. Nō muri mai, ka karangahia te kāhui nei me ō rātou uri ko Ngāti Tai.
Kāore i roa, i pākiki a Tainui me tōna whānau mō ngā whenua kei tawhiti. I piki rātou ki runga i tōna waka, i whakaingoa anōtia te waka ko Ītere. Tō rātou ūnga tuatahi ko Araura, e mōhio whānuitia ana i ēnei rā ko Aitutaki. I konei, i noho a Tainui ki a Kura-i-te-rā, he wahine nā te rangatira, nā Rū, i kite tuatahi i te moutere o Araura. Ko te uri ko Taitumu.
Ka taka te wā, ka tau te tupuna a Ngahue ki Araura me ana kōrero whakarekareka mō te pounamu i kitea rā e ia i Tiritiri-o-te-moana, arā, i Aotearoa. He pērā rawa te whakamīharo atu a Tainui ki ēnei kōrero a Ngahue, i piki anō rātou ko ana uri ki tana waka. Nō konei i Tainui ai te ingoa o te waka. I tere rātou ki te whanga o Ngātangiia, ki Rarotonga, ki te wāhi i kūrei ai hoki ērā atu waka o te Māori. Katahi rā a Tainui ka heke pēnei mai ki Aotearoa.
Ko tō rātou, ko tō Te Iti Kahurangi maringanui, ko ngā wāhi o roto i ēnei kōrero kei Rarotonga me Araura, he wāhi i tae-ā-tinana atu ai rātou. Ka mutu, ko nga rangi i ētahi wāhanga o te whakaeke nei, he tauira nō ngā momo waiata taketake pēnei i te ute me te pe’e, i tīpakohia i roto i ā rātou hīkoinga wae.
Nō reira, he whakamaharatanga tēnei ki tā rātou haere ki Rarotonga i te taha o te Kīngi, e kore e maunu i te pūkeitanga mahara.
Maori lyrics
Tūrou! Tūrou!E noho ana i te toka ki Ngātangiia eTe iringa tēnā o Tainui eI Te Moana-nui-a-KiwaKa tangi pōrutu mai ko te au mahara eTe hekenga mai i HawaiikiI Te Moananui-a-KiwaTūrou! Tūrou!Nau mai e Tāne, oro mai! Tūrou!
Ka kau tāua i te awa, Pikopiko-i-whitiKoakoa e Tāne, Te Kārae-a-KuraKa puta ki te whana putuputu a TangaroaKi Tahiti nui, ki Tahiti roa,Heke te Tai nui, heke te Tai roaKa Ītere te waka ki Araura
Ūtataki! Ūtataki e!Ka whakapaparia te uri tūpuna, ko Taitumu tēnā!Whenua Tuarea, whenua ākau e i eAraura, Ūtataki whenua
E tia, e tia, e tia! E ranga, e ranga, e ranga!Rangahaua kei whea Te Ika-a-NgahueKei Tiritiri-o-te-moana i a haha!Ka tere ki mua, ka tae ki uta rāKi Rarotonga, ki Ngātangiia
Te kūreitanga o aku tini wakaKuikui, whitiwhiti ora, he whenua ipukarea!Whitiwhiti ora, ko Aotearoa!(Ki te urunga, ki te moenga!)Whitiwhiti ora, ko Aotearoa - taku ipukarea!
Ki te takotoranga i takoto ai te wakaTainui e, hi!